استهلاک دارایی ثابت: خط مستقیم یا نزولی، و از کِی باید حساب کرد؟

دارایی ثابت چیزی است که چند سال در کار استفاده می‌شود و برای فروش خریده نشده است. اگر بهای آن را همان روز خرید هزینه کنید، سود آن ماه کم و سود سال‌های بعد بیشتر از واقعیت نشان داده می‌شود. استهلاک یعنی پخش کردن این بها در طول عمر مفید دارایی.

دو روش رایج

خط مستقیم

هر سال (یا هر ماه) مبلغ ثابتی استهلاک می‌خورد: بهای تمام‌شده تقسیم بر عمر مفید. برای ساختمان، اثاثه و بیشتر تجهیزات به کار می‌رود.

نزولی

هر سال یک درصد ثابت از ارزش دفتری باقی‌مانده استهلاک می‌خورد؛ سال‌های اول بیشتر و بعد کم‌تر. برای خودرو و دستگاه‌هایی که زود ارزش از دست می‌دهند رایج است.

این که هر گروه دارایی با کدام روش و چه عمر یا نرخی مستهلک شود، برای حساب مالیاتی در جدول استهلاکات موضوع ماده‌ی ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم آمده است. پیش از تعریف هر گروه، ردیف همان گروه را در آخرین متن جدول پیدا کنید.

یک مثال با خط مستقیم

رایانه‌ای به بهای ۳۶ میلیون (با حمل و نصب) خریده‌اید و فرض کنید عمر مفید آن ۳ سال تعیین شده است. استهلاک سالانه ۱۲ میلیون و ماهانه ۱ میلیون است.

حساب خود دارایی دست نمی‌خورد و همیشه بهای تمام‌شده را نشان می‌دهد. «استهلاک انباشته» حساب کاهنده‌ای است که کنار آن می‌نشیند؛ تفاضل این دو ارزش دفتری است.

از کِی استهلاک شروع می‌شود؟

استهلاک از زمانی شروع می‌شود که دارایی آماده‌ی استفاده شده، نه از روز پرداخت پول. دستگاهی که در اسفند خریده‌اید و در اردیبهشت نصب و راه‌اندازی شده، از اردیبهشت استهلاک می‌خورد. برای دارایی‌ای که مدتی بلااستفاده مانده، آیین‌نامه‌ی استهلاکات قاعده‌ی جدایی دارد؛ پیش از تصمیم متن آن را ببینید.

فروش یا کنار گذاشتن دارایی

وقتی دارایی را می‌فروشید، هم بهای تمام‌شده و هم استهلاک انباشته‌اش باید از دفاتر بیرون برود. تفاوت مبلغ فروش با ارزش دفتری، سود یا زیان فروش دارایی است و جزو درآمد یا هزینه‌ی غیرعملیاتی می‌نشیند.

برای ساختن جدول استهلاک یک دارایی، از ماشین‌حساب رایگان استهلاک استفاده کنید؛ هر دو روش را سال‌به‌سال حساب می‌کند.